ฟันสบคร่อม (ฟันล่างคร่อมฟันบน) เกิดจากอะไร แก้ไขได้ด้วยวิธีไหน
เวลาอ่านประมาณ 6 นาที
เวลายิ้มหรือกัดฟัน ถ้าสังเกตว่าฟันหน้าล่างของตัวเองยื่นออกมาคร่อมอยู่หน้าฟันหน้าบน แทนที่ฟันบนจะคลุมฟันล่างตามปกติ นั่นคือภาวะที่เรียกว่า ฟันสบคร่อม หรือที่คนทั่วไปมักเรียกกันว่า ฟันล่างคร่อมฟันบน
หลายคนอยู่กับมันมาตั้งแต่เด็กจนชิน คิดว่าเป็นแค่เรื่องหน้าตา แต่จริง ๆ แล้วฟันสบคร่อมมีผลต่อการบดเคี้ยวและสุขภาพฟันในระยะยาวมากกว่าที่คิด บทความนี้จะอธิบายว่ามันคืออะไร เกิดจากอะไร ปล่อยไว้แล้วเป็นอย่างไร และแก้ไขได้ด้วยวิธีไหนบ้าง พร้อมเคสจริงที่ทันตแพทย์ของคลินิกเล่าให้ฟังตั้งแต่ต้นจนจบ
ฟันสบคร่อม คืออะไร
ในการสบฟันปกติ เวลากัดฟันลงไป ฟันหน้าบนจะคลุมอยู่ด้านหน้าของฟันหน้าล่าง เล็กน้อย ประมาณ 2-3 มิลลิเมตร
ฟันสบคร่อม (Crossbite) คือภาวะที่ความสัมพันธ์นี้กลับด้าน — ฟันล่างอยู่หน้าฟันบน แบ่งได้เป็น 2 แบบหลัก
- ฟันสบคร่อมด้านหน้า (Anterior crossbite) — ฟันหน้าล่างคร่อมอยู่หน้าฟันหน้าบน เป็นแบบที่คนสังเกตเห็นเองได้ง่ายที่สุด เพราะกระทบรูปหน้าและรอยยิ้ม
- ฟันสบคร่อมด้านข้าง (Posterior crossbite) — เกิดกับฟันกรามหรือฟันกรามน้อยด้านข้าง ฟันล่างคร่อมออกด้านนอกฟันบน มักมองไม่เห็นจากภายนอก แต่ส่งผลกับการเคี้ยวโดยตรง
ฟันสบคร่อมอาจเกิดกับฟันเพียงซี่เดียว หรือเกิดกับฟันหลายซี่พร้อมกันก็ได้
ต่างจากฟันยื่น หรือ “คางยื่น” อย่างไร
สองอย่างนี้คนมักสับสนกัน เพราะเห็นภายนอกคล้ายกัน แต่ต้นเหตุต่างกัน
- ฟันสบคร่อม — ปัญหาอยู่ที่ตำแหน่งของฟัน ขนาดและตำแหน่งขากรรไกรปกติ กรณีนี้การจัดฟันมักแก้ไขได้
- ขากรรไกรล่างยื่น (Skeletal Class III) — ปัญหาอยู่ที่โครงสร้างกระดูกขากรรไกร ซึ่งบางเคสอาจต้องพิจารณาการผ่าตัดร่วมกับการจัดฟัน
การจะรู้ว่าเป็นแบบไหน ต้องอาศัยการตรวจร่วมกับภาพเอกซเรย์ ไม่สามารถแยกได้จากการส่องกระจกดูเอง ข้อนี้สำคัญเพราะแนวทางการรักษาต่างกันมาก
ฟันล่างคร่อมฟันบน เกิดจากอะไร
- พันธุกรรม — ขนาดของขากรรไกรบนและล่างที่ไม่สัมพันธ์กันมักถ่ายทอดในครอบครัว
- ฟันน้ำนมหลุดช้าหรือเร็วผิดปกติ — ทำให้ฟันแท้ขึ้นผิดตำแหน่ง
- พื้นที่ในขากรรไกรไม่พอ — ฟันเบียดจนบางซี่ถูกดันไปอยู่ผิดตำแหน่ง
- พฤติกรรมตั้งแต่เด็ก — เช่น การดันลิ้น การหายใจทางปากเรื้อรัง หรือการดูดนิ้ว มีผลต่อทิศทางการเจริญของขากรรไกร
- การสูญเสียฟันแล้วไม่ได้ทดแทน — ฟันข้างเคียงล้มเอียงเข้าหาช่องว่าง ทำให้การสบฟันเปลี่ยนไป
ฟันสบคร่อม แก้ไขได้ด้วยวิธีไหนบ้าง
| วิธี | เหมาะกับ | ข้อสังเกต |
|---|---|---|
| จัดฟันใส (Clear Aligner) | ฟันสบคร่อมที่เกิดจากตำแหน่งฟัน | ถอดได้ ทำความสะอาดง่าย เห็นแผนการรักษาล่วงหน้าแบบ 3 มิติ |
| จัดฟันโลหะ / ดามอน | ฟันสบคร่อมที่ต้องการแรงเคลื่อนฟันมาก | ติดแน่น ไม่ต้องอาศัยวินัยในการใส่ |
| จัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร | เคสที่ปัญหาอยู่ที่โครงสร้างกระดูก | ต้องประเมินร่วมกับศัลยแพทย์ ใช้เวลานานกว่า |
| แก้ไขในเด็ก | เด็กที่ขากรรไกรยังเจริญเติบโตอยู่ | บางเคสใช้เครื่องมือช่วยปรับการเจริญของขากรรไกรได้ตั้งแต่ต้น |
การเลือกวิธีขึ้นอยู่กับว่าต้นเหตุอยู่ที่ฟันหรือที่กระดูก ความรุนแรง และอายุของคนไข้ ซึ่งต้องประเมินจากการตรวจจริงและภาพเอกซเรย์
เคสจริง: ฟันหน้าล่างคร่อมฟันบน ร่วมกับฟันหน้าห่าง
ทันตแพทย์ของ We Smile Dental Clinic เล่าเคสจัดฟันใสเคสหนึ่งไว้ในคลิปด้านล่าง ตั้งแต่สภาพก่อนรักษา แผนการเคลื่อนฟัน จนถึงผลลัพธ์
สภาพก่อนรักษา
คนไข้มีฟันหน้าล่างสบคร่อมขึ้นมาทับฟันหน้าบน ร่วมกับมีช่องห่างบริเวณฟันหน้า ซึ่งเป็นการมาพร้อมกันของสองปัญหา คือทั้งตำแหน่งการสบฟันที่กลับด้าน และพื้นที่ในขากรรไกรที่ยังจัดเรียงไม่ลงตัว
แผนการรักษา
ทันตแพทย์เลือกใช้ Invisalign Comprehensive จำนวน 33 ชุด โดยแผนการเคลื่อนฟันประกอบด้วย
- ค่อย ๆ ดันฟันหน้าบนออกมาให้อยู่ด้านหน้าของฟันล่าง เพื่อแก้การสบคร่อม
- ถอยฟันหน้าล่างเข้าไปพร้อมกับปิดช่องว่าง
- ปรับขยายพื้นที่ในฟันด้านบนฝั่งหนึ่งไว้ล่วงหน้า เพื่อรองรับการใส่ฟันปลอมทดแทนในตำแหน่งนั้นในอนาคต
- ส่วนอีกฝั่งหนึ่ง คนไข้เลือกให้ดันฟันกรามด้านหลังเข้ามาปิดช่องว่างไปเลย
จุดที่น่าสนใจของเคสนี้คือ การวางแผนเผื่อการรักษาในอนาคตตั้งแต่ตอนจัดฟัน — แทนที่จะปิดช่องว่างทั้งหมดให้ฟันเรียงสวยอย่างเดียว ทันตแพทย์เว้นพื้นที่ไว้ในตำแหน่งที่ต้องใส่ฟันทดแทน เพราะถ้าปิดช่องไปก่อนแล้วค่อยมาคิดเรื่องฟันปลอมทีหลัง จะไม่เหลือที่ให้ใส่
ผลการรักษา
หลังใช้อุปกรณ์ 33 ชุดแรกครบแล้ว มีการปรับแก้ไขเพิ่มเติมด้วยอุปกรณ์อีก 20 ชุด (ขั้นตอนนี้เรียกว่า refinement เป็นขั้นตอนปกติของการจัดฟันใส) จึงจบเคสได้สมบูรณ์ โดยฟันสบได้เป็นระเบียบ ตำแหน่งฟันสบคร่อมด้านหน้าได้รับการแก้ไข คนไข้ยิ้มได้มั่นใจขึ้น และสามารถไปทำฟันปลอมต่อในตำแหน่งที่เว้นช่องว่างไว้ได้ทันที
ผลการรักษาของแต่ละบุคคลแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับสภาพฟัน กระดูกขากรรไกร ความร่วมมือในการใส่อุปกรณ์ และปัจจัยเฉพาะบุคคลอื่น ๆ เคสนี้เผยแพร่โดยได้รับความยินยอมจากคนไข้แล้ว
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฟันสบคร่อม
ฟันสบคร่อม จัดฟันใสแก้ได้ไหม
กรณีที่ต้นเหตุมาจากตำแหน่งของฟัน จัดฟันใสสามารถแก้ไขได้ อย่างในเคสข้างต้น แต่ถ้าต้นเหตุมาจากโครงสร้างกระดูกขากรรไกร อาจต้องพิจารณาแนวทางอื่นร่วมด้วย จึงต้องให้ทันตแพทย์ตรวจและดูภาพเอกซเรย์ก่อนจึงจะตอบได้ ส่วนเคสที่ไม่ซับซ้อน บางกรณีอาจใช้แพ็กเกจที่ค่าใช้จ่ายต่ำกว่าอย่าง Invisalign Essentials ได้ ขึ้นกับการประเมินของทันตแพทย์
ฟันสบคร่อมใช้เวลารักษานานแค่ไหน
ขึ้นอยู่กับความรุนแรงและจำนวนฟันที่ต้องเคลื่อน เคสในบทความนี้ใช้อุปกรณ์รวม 53 ชุด ซึ่งจำนวนชุดสัมพันธ์โดยตรงกับระยะเวลา ทันตแพทย์จะประเมินและแจ้งจำนวนชุดโดยประมาณให้ทราบตั้งแต่ขั้นวางแผน
อายุเท่าไหร่ถึงจะแก้ฟันสบคร่อมได้
แก้ได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ แต่แนวทางต่างกัน ในเด็กที่ขากรรไกรยังเจริญเติบโตอยู่ บางเคสสามารถใช้เครื่องมือช่วยปรับทิศทางการเจริญได้ตั้งแต่ต้น ซึ่งอาจลดความซับซ้อนของการรักษาในภายหลัง ส่วนในผู้ใหญ่จะเน้นการเคลื่อนฟันเป็นหลัก
ต้องถอนฟันไหม
ไม่จำเป็นเสมอไป ขึ้นอยู่กับว่ามีพื้นที่ในขากรรไกรพอหรือไม่ บางเคสใช้การปรับขยายพื้นที่หรือการกรอปรับด้านข้างฟันแทนได้ ทันตแพทย์จะอธิบายทางเลือกให้ทราบก่อนเริ่ม
ปรึกษาทันตแพทย์ที่ We Smile Dental Clinic
ถ้าสงสัยว่าตัวเองหรือคนในครอบครัวมีฟันสบคร่อม ขั้นแรกที่แนะนำคือเข้ามาตรวจและถ่ายภาพเอกซเรย์ เพื่อให้ทันตแพทย์ประเมินว่าต้นเหตุอยู่ที่ตำแหน่งฟันหรือโครงสร้างขากรรไกร ซึ่งเป็นตัวกำหนดแนวทางการรักษาทั้งหมด
- สาขา เดอะ เซอร์เคิล ราชพฤกษ์
โทร 095-252-8737 · เปิดทุกวัน 11:00–20:00 - สาขา BTS วงเวียนใหญ่
โทร 095-590-3837 · เปิดทุกวัน 10:00–20:00 - สาขา เจริญกรุง
โทร 080-939-9697 · เปิดทุกวัน 10:00–20:00
ข้อมูลในบทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยโดยทันตแพทย์ได้ ผลการรักษาแตกต่างกันในแต่ละบุคคล กรุณาเข้ารับการตรวจเพื่อประเมินเคสของท่านโดยเฉพาะ